Araştırmacılar, Fransa’da bir müzede bulunan el yazması sayfanın Arşimet’e ait kayıp metin parçalarından biri olduğunu doğruladı.

Arşimet’e ait uzun süredir kayıp olan bir metin parçası yeniden gün yüzüne çıktı. 6 Mart’ta Zeitschrift für Papyrologie und Epigraphik dergisinde yayımlanan makalesinde araştırmacı Victor Gysembergh, “Arşimet Palimpsesti”ne ait kayıp bir sayfanın keşfedildiğini duyurdu. Orta Çağ’a ait el yazmasının bir parçası olan bu yaprak, antik Yunan matematik metinlerini içeriyor. Daha önce tarihçiler, söz konusu sayfanın tamamen kaybolduğunu düşünüyordu. Ancak araştırmacılar, Blois kentindeki Güzel Sanatlar Müzesi arşivlerinde yaptıkları inceleme sırasında kayıp yapraklardan birine ulaştı.

“Arşimet Palimpsesti” olarak bilinen el yazması, MS 10. yüzyılda hazırlanmış 177 sayfalık bir belge. İçerisinde MÖ 3. yüzyılda yaşamış matematikçi Arşimet’in nadir metinlerinin yanı sıra başka yazarlara ait çalışmalar da yer alıyor. Arşimet’in matematik, fizik ve mühendislik alanlarında yaptığı keşifler, bilim tarihinin temel taşları arasında kabul ediliyor.

Eser, yüzyıllar içinde el değiştirirken 13. yüzyılda bir manastırda yeniden kullanıldı. Dönemin keşişleri, pahalı bir malzeme olan parşömeni değerlendirmek amacıyla metni kazıyıp üzerine dua metinleri yazdı. Bu nedenle el yazması, eski metnin silinip üzerine yeni bir metnin yazıldığı “palimpsest” olarak adlandırılıyor.

1906 yılında tarihçi Johan Ludvig Heiberg, el yazmasının tüm sayfalarını fotoğrafladı. Ancak sonraki yıllarda üç yaprak kayboldu. El yazması 1998’de Christie’s müzayedesinde 2 milyon dolara satıldıktan sonra ABD’deki Walters Sanat Müzesi’nde sergilenmeye başladı. Araştırmacılar şimdi bu kayıp yapraklardan birinin yeniden bulunduğunu belirtiyor.

Keşif, araştırmacılar arasındaki bir sohbet sırasında ortaya çıkan bir fikirle başladı. Fransa Ulusal Bilimsel Araştırma Merkezi’nden (CNRS) tarihçi Victor Gysembergh, Blois kentinin geçmişte Fransız krallarının önemli koleksiyonlarına ev sahipliği yaptığını hatırlatarak, burada bir palimpsest bulunup bulunmadığını araştırmayı önerdi. Yapılan inceleme sonucunda müze arşivlerinde Yunanca yazılmış bir el yazmasına rastlandı.

Bulunan sayfanın, Heiberg’in 1906 tarihli fotoğraflarıyla karşılaştırıldığında, el yazmasının 123 numaralı yaprağı olduğu doğrulandı. Sayfanın bir yüzünde, Arşimet’in Küre ve Silindir Üzerine adlı eserinden bölümler ve geometrik çizimler yer alıyor; ancak bu metnin bir kısmı daha sonra eklenen dua yazılarıyla örtülmüş durumda. Buna rağmen metnin büyük bölümü okunabiliyor.