Orient Express Venezia Deneyimi: Aline Asmar d’Amman ile Mimarlık ve Mekânın Hafızası

Venedik’te 15. yüzyıldan kalma Palazzo Donà Giovannelli, Mart 2026’da Orient Express Venezia adıyla kapılarını açtı. Mimar ve iç mekân tasarımcısı Aline Asmar d’Amman, sekiz yıl süren projede bir zamanlar konut olarak kullanılan sarayın restorasyonu ve otele dönüştürülmesi üzerinde çalıştı.

Aline Asmar d'Amman - Palazzo Donà Giovannelli ©Giulio Ghirardi

Beyrut doğumlu d’Amman, Paris ve Beyrut merkezli Culture in Architecture stüdyosunun kurucusu. Paris’teki Hôtel de Crillon’un yenilenmesinde iç mekânların sanat yönetimini üstlendi ve otelin Grands Appartements süitlerinde Karl Lagerfeld’le çalıştı. Eyfel Kulesi’ndeki Le Jules Verne restoranının iç mekânlarını da tasarlayan d’Amman, sergi tasarımı alanında 2022 Venedik Bienali’ndeki Lübnan Pavyonu’nun senografisine imza attı.

D’Amman, Artkolik’le söyleşisinde Venedik’in ona daha ilk andan neden tanıdık geldiğini, Markiz Luisa Casati’nin teatral üslubunun otelin tasarımına nasıl yansıdığını ve İstanbul’daki Köprülü Kütüphanesi’ni yeniden yorumlama fırsatı olsa neleri korumak isteyeceğini anlatıyor.

Orient Express köklü bir geçmişe sahip. Bu mirası çağdaş bir otele nasıl taşıdınız?

Palazzo Donà Giovannelli’deki Orient Express Venezia’yı, geçmişin geleceği sürekli biçimlendirdiği, yaşamaya devam eden bir hikâye olarak görüyorum. Sarayın tarihine saygı gösterirken onu bugün için yeniden düşünmek, mirasıyla yenileme çalışması, yapının özgün karakteriyle çağdaş incelik arasında bir bağ kurmak benim için önemliydi. Orada zaten var olanı açığa çıkarmak ve ona hem zamansız hem de samimi bir biçimde yeni bir hayat vermek istedim. Sarayın eskimeyen romantizmini şiirsel bir titizlikle bugüne taşıyarak onun ruhunu yeni bir gezgin kuşağı için canlandırdım.

Malzemelerin dokusundan ve iç mekân kararlarından önce, karşımızda büyük bir mimari iş vardı. Bir zamanlar özel bir konut olan yapıyı otele dönüştürüyorduk. Zemin katta, eski ahşap kirişlerin bulunduğu açık avlunun cephelerini kapatarak bir lobi ve buluşma alanı oluşturduk. Uzman mühendislerle çalıştık. Kimi zaman dalgıç olup lagünün altında kalan duvarları incelediler. Onlardan, suyu kesmek için bir set kurmamız ve taşları tek tek kurutmamız gerektiğini öğrendik. Bütün bunlar, 15. yüzyıldan kalma sarayı sağlamlaştırmak içindi. İşlevi zarafetle birleştirmenin, mekânın karakterini bozmadan tesisat eklemenin yollarını aradık. Duvarların önüne bir katman ekledik ve boruları ipeksi moare kaplamaların arkasına gizledik. Renkli aynalar, kabartmalı deriler ve oymalı ahşap paneller, zamanın izini taşıyan freskler ve yumuşak kadifelerle yan yana geldi. Mimariyle romantizmin bu birlikteliği, dekorun sinematografik karakterini de ortaya çıkardı.

Tarihî mirasla modern konfor arasındaki hassas denge, Orient Express’e özgü lüks anlayışıyla birleşerek mekâna canlılık kazandırıyor. Her köşe, sarayın hikâyelerini biraz daha yakından keşfetmeye davet ediyor. Seyahatin altın çağına göndermeler otelin her yanına yayılıyor. Komodin olarak kullanılan seyahat sandıkları, yola çıkma ve varma ritüellerine bir gönderme. Özel tasarım minibarlar ise özenle düzenlenmiş birer seyahat sandığı gibi açılıyor, merak uyandırıyor ve keşif hissini sürdürüyor. İster bir odanın samimiyetinde ister tarihî bir salonun görkeminde olsun, dinginlikle hareket, samimiyetle ihtişam, geçmişle bugün arasında hep bir gerilim var. Geçmişe nostaljiyle bakmak yerine onunla bir sohbet kuruyorum.

Venedik yüzyıllardır Doğu ile Batı’nın buluşma noktalarından biri. Orient Express’in kültürel mirasını kentin kendine özgü kimliği ve tarihiyle nasıl buluşturdunuz?

Venedik, güzelliği kadar katmanlı kimliğiyle de uzun zamandır sanatçıları kendine çekiyor. Tarihî ticaret yolları üzerindeki konumu, onu kültürlerin, malzemelerin ve fikirlerin buluştuğu bir kavşağa dönüştürdü. Kent, kalıcı olan kadar gelip geçenlerle de biçimlendi. Venedik’in Doğu ile Batı arasında bir geçit olması bana çok ilham veriyor. Benim için neredeyse oryantalist bir düş. Kültürler ve tarihler burada sürekli karşılaşıyor, birbirlerine ayna tutuyor ve birbirlerini zenginleştiriyor.

Beyrut’ta doğduğum için Venedik’in taşıdığı bu iki kültürle çok kişisel bir bağ kuruyorum. Venedik mimarisiyle kendi kültürel mirasım arasında pek çok benzerlik görüyorum. Venedik’e bağlılığım bu yüzden içgüdüsel ve derinden duygusal. Kent bana hiçbir zaman yabancı gelmedi. Sanki hem köklerime hem de bir ilham kaynağına dönüyormuşum gibi bir tanıdıklık hissettim. Doğu ile Batı arasındaki alışveriş, gerilim ve uyum, mimarlık düşüncemi derinden etkiliyor. Yapılara ve iç mekânlara bakışımı da bu ilişki biçimlendiriyor.

Bu ikili kimlik sarayın kendisinde de var. Gian Battista Meduna’nın tasarladığı neo-Gotik merdiven, sarayın ana katına, yani piano nobile’ye çıkıyor. Burada Gotik biçimler, taşın, marmorino sıvanın ve fresklerin ince işçiliğiyle buluşuyor. Farklı kültürlere açılan bir kapı olarak gördüğüm Venedik’in Doğu ve Batı’yla ilişkisini burada da okuyabiliyorum. İtalyan Rönesansı ve Barok üslubun izleri, arabesk etkiler, Doğu’ya özgü desenler ve neo-Gotik bezemeler vitraylarda bir araya geliyor. Venedik’in yüzyıllar boyunca süren kültürel alışverişi de bu ayrıntılarda görünür oluyor.

Buluşmaların ve fikir alışverişinin şekillendirdiği tarihî Sala della Cultura, Venedik’in kozmopolit kimliğini yansıtıyor. Düşünce hayatıyla gösteri kültürü burada aynı mekânı paylaşıyor. Lapislazuli tonları, İtalyan mermerleri ve katmanlı bezemeler salona zenginlik katıyor. Özenle seçilmiş eski mobilyalarla mekân için özel olarak tasarlanan çağdaş parçalar yan yana gelince, oryantalist bir duyarlılıkla yapılmış bir Grand Tour’un görsel hatırasını çağrıştırıyor. Bu sohbeti sürdürmek için salonun merkezine, mavi marmorino duvarlarla uyum kuran büyük kadife sohbet koltukları yerleştirdim. Koltukların üzerindeki katmanlı oryantalist desenler Venedik’e özgü bir hava taşıyor. Gün boyunca içeceklerin sunulduğu özel tasarım dolaplar doğal bir buluşma noktası oluşturuyor. İki yanındaki oryantalist Fortuny fenerleri geceleri ışıldıyor. Sala della Cultura’dan Vittoria Balo Salonu’na ve müzik salonuna kadar, Venedik’in katmanlı geçmişi korunurken mekânlar yeni kullanımlara açılıyor. Sarayın her köşesinde tarihî mirasla yaşayan kültür bir arada. Bunu, insanı keşfetmeye ve hayranlık duymaya çağıran çağdaş bir Grand Tour gibi düşünüyorum.

Orient Express, bir tren yolculuğunun ötesinde hikâyeleri, efsaneleri ve unutulmaz yolcularıyla da anılıyor. Tarihten bir kişiyi Orient Express Venezia’da bir gece ağırlayabilseydiniz kimi seçerdiniz, neden?

Sarayın yenilenmesi üzerinde çalıştığım sekiz yıl boyunca, hem yapının hikâyelerine hem de Venedik’in ruhunu biçimlendiren kişilere kapıldım. Markiz Luisa Casati benim için bir ilham kaynağı oldu. Hayatının kendisi bir sanat eseriydi. Güzelliği, teatral tavrı ve kendini ifade etme biçimiyle cesur bir performans sergiliyordu. Boldini gibi sanatçıları büyüledi ve daha sonra Karl Lagerfeld ile John Galliano gibi modacılara ilham verdi. Casati’nin sıra dışı cazibesi, haute couture ile mimarinin en yakın biçimde buluştuğu La Casati restoranının hikâyesinin merkezine yerleşti.

San Marco Meydanı’nda mücevherli tasmalarla gezdirdiği çitalarıyla tanınırdı. Her ortaya çıkışını bir gösteriye dönüştürürdü. Onun bu gözü pek zarafeti ve gösterişe düşkünlüğü, tasarıma teatral bir hava katmam için bana ilham verdi. Özenle işlenmiş malzemeler, canlı dokular ve heykelsi ayrıntılarla Venedik zanaatının ihtişamını çağrıştırmak istedim. Casati’nin benim için kişisel bir anlamı da var. Chanel, Karl Lagerfeld’in Cruise 2010 koleksiyonuyla Venedik’e geldiğinde, akıl hocam Casati’nin kendine özgü zarafetini ve teatral duruşunu yeniden yorumlamıştı. Lido sahilindeki ahşap yürüyüş yolunda sunulan koleksiyon, Casati’nin unutulmaz cazibesine bir saygı duruşuydu. Bu anı proje boyunca benimle kaldı.

Markiz Casati’yi Orient Express Venezia’da bir gece ağırlasaydık, sanki yolu saraya kendiliğinden düşmüş gibi gelirdi bana. Belki La Casati’nin beklenmedik bir kapısından girer, ardından da o kendine özgü sanat ve zarafet hissini bırakıp giderdi.

Söyleşilerinizde binalardan, anlatacak hikâyeleri varmış gibi söz ediyorsunuz. Bir mekânın size ne anlatmaya çalıştığını nasıl anlıyorsunuz? Bu keşif süreci sizin için nasıl ilerliyor?

Kendimi nostaljiye kapılan biri olarak değil, hikâye anlatan bir mimar olarak görüyorum. Anlatı, çizimlerimi malzemelerin şiirselliği ve kültürler arasında kurduğum bağlarla besliyor. Benim ilgimi çeken, duyguların ve hayal gücünü harekete geçiren keşiflerin sunduğu lüks. İnsanları birbirine bağlayan o ince çizginin peşindeyim. Bu bağı kimi zaman bir zanaatkârın hareketinde, kimi zaman iyi çözülmüş bir tasarımda buluyorum. Bir yapıyı temellerinden başlayarak onarmakla bir couture giysisini incelikle dikmek arasında böyle bir yakınlık görüyorum. İkisi de sabır, adanmışlık ve malzemenin şiirini aramayı gerektiriyor. Tasarım anlayışımın merkezinde, koruduğumuz şeyi dönüştürerek ona yeni imkânlar açmak var. Yaratıcılığın bir köprü, insanları buluşturan, diyaloğu başlatan ve değişime alan açan evrensel bir dil olduğuna inanıyorum.

AD100 listesinde yer almak önemli bir dönüm noktası. Geriye dönüp baktığınızda bu takdirin tasarım anlayışınız hakkında ne söylediğini düşünüyorsunuz?

Mimarlık anlayışımı hikâyeler, malzemelerde şiirsellik arayışı ve geçmişle kurduğum bağlar besliyor. Bütün bunları çağdaş bir dille ifade etmeye çalışıyorum. Her projede bir hikâyenin çağrışım gücünden yola çıkıyor, ham olanla kıymetli olanın, tarihî mirasla modernliğin karşılaşmasından doğan kıvılcımı arıyorum. Bu karşılaşmalarda zamansız bir zarafet yakalamak istiyorum. Mimarlık yaparken güzelliğin dünyayı algılayışımızı dönüştürebileceğine inanıyorum. Benim için bu, kusursuzluğun peşine düşmekten çok bir düşünme biçimi. Bir simge yapıyı belleğini koruyarak yeniden yorumlamak, zanaat bilgisini yeni kuşaklara aktararak üretimi zenginleştirmek ve mimarlığı şiirle beslemek benim için çok önemli. İşini tutkuyla yapan ve en iyisini arayan insanları bir araya getiren bu seçkinin, mimarlıkta söylemek istediğim söze de karşılık verdiğini düşünüyorum.

Tarihî bir yapı üzerinde çalışırken nelerin korunacağına, nelerin yeniden yorumlanabileceğine nasıl karar veriyorsunuz?

Sekiz yıl boyunca sarayın farklı dönemleri arasında dolaştım. Yapıyı dikkatle dinledim, hikâyelerini birer birer ortaya çıkardım. Elimizin değdiği aşınmış yüzeylerden tavandaki fresklere kadar her katman kendi belleğini taşıyordu. Bu uzun çalışma, her ayrıntıya sabırla ve titizlikle yaklaşmamızı sağladı. Orient Express Venezia’ya ev sahipliği yapan Palazzo Donà Giovannelli’nin restorasyonu benim için gönül verdiğim bir işe dönüştü. Sarayın temellerini kurutmak, dış duvarların çevresine suyu kesen bir set kurmak, duvar ve döşemelerdeki taşları tek tek söküp işlemek gibi sıra dışı müdahaleler gerekti. Venedik’te mimariyle doğal çevrenin birbirine ne kadar sıkı bağlı olduğunu bu süreçte daha iyi anladım.

Kuşaklar boyunca el değiştiren, bir zamanlar soylu bir ailenin evi olan bu 15. yüzyıl sarayı ilk kez bir Orient Express oteline dönüştürüldü. Yapının mirasına duyduğumuz saygıyla, ayrıntılı fresklerden tek tek mozaik taşlarına kadar özgün unsurları titizlikle onardık. Fresk restorasyonu, heykel, varak ve ahşap işçiliği gibi alanlarda uzmanlaşmış yüzlerce zanaatkâr çalıştı. Genç ustalar, marangozlar, metal işçileri, deri kaplama, terrazzo döşeme ve mermer ustaları büyük bir özenle aynı işin etrafında buluştu. Kusursuz görünen her ayrıntının ardında, güzelliği onarmak için harcanmış binlerce saat var. Bu emek tasarım kararlarımı da biçimlendirdi. Çağdaş dokunuşların geçmişe saygıyla karşılık vermesini, zamansız bir zarafet taşırken bugünün kültürüyle de ilişki kurmasını istedim. Çalışma sırasında ortaya çıkan tarihî katmanlar zamanla mekânın anlatısına katıldı.

Palazzo Donà Giovannelli’deki Orient Express Venezia’yı, geçmişin geleceği biçimlendirmeyi sürdürdüğü canlı bir hikâye olarak görüyorum. Tarihî ayrıntılar, hayal gücüne yer açan çağdaş mekânlarda yeni bir hayat buluyor. Özgün silmelerin parçalarını bugünün odalarında, desen işlenmiş aynaların ve cilalı ahşabın yansımalarında görebiliyorsunuz. Bir zamanlar gizli kalmış ya da hasar görmüş parçaları yeniden mekâna kattık. Böylece sarayın hikâyesi, çağdaş mimariyle yan yana, görünür kalıyor. Yapının katmanlarını keşfetmek, tasarımın yönünü değiştirmekten çok tarihle kurduğum ilişkiyi derinleştirdi. Geçmişe nostaljiyle bakmak yerine onunla bir sohbet kuruyorum. Zamanla proje, geçmişin bugünü biçimlendirmeye devam ettiği, yeni mimari kararların da yapıda zaten var olanla konuştuğu canlı bir hikâyeye dönüştü.

Bir keresinde “Mimarlık, malzemelerle yazı yazmaktır” demiştiniz. Yeni bir projeye başladığınızda önce hikâye mi gelir, yoksa malzemeler mi sizi hikâyeye götürür?

Güzelliğe büyük bir özlem duyarak büyüdüm. İnsanın modada, sanatta ya da mimaride malzemeye ve onun karakterine biçim verme gücü karşısında hayranlık duymaya devam etmek önemli. Her şeyin yeniden inşa edilmesi gereken bir ülkede büyürken, daha ergenlik yıllarımda mimarlığa yönelmemin nedeni buydu. Bir yandan da sözcüklerin dünyasına çekiliyordum. Yoğun bombardıman sırasında bir masanın altına saklanır, bir kitap açardım. Anaïs Nin’in okuduğum bir cümlesi aklımda kaldı: “Kendi dünyamı yaratmasaydım, başkalarının dünyasında mutlaka ölürdüm.” Yazarlar mürekkeple nasıl yazıyorsa biz mimarlar da malzemelerle yazabiliyoruz. Geçmişin hikâyeleri, zanaat ve bilginin aktarılması, bir yapıda yankılanan sesler ve o seslerin bize anlatabilecekleri ilgimi çekiyor.

Lüksü zanaat, dinginlik ve ayrıntılara gösterilen özen üzerinden tarif ediyorsunuz. Sizce otel tasarımında gerçek lüksü ne tanımlar?

Sanat ve zanaat, bana göre lüksün en üst ifadesi ve mekân aracılığıyla hikâye anlatmanın bir yolu. Sürekli değişen otelcilik dünyasını da bunlar besliyor. Palazzo Donà Giovannelli’deki Orient Express Venezia bunun bir örneği. Yüzyılların yaratıcılığı sarayın duvarlarına işlemiş ve mekânın hikâyesi hâlâ hissediliyor. Kusursuz görünen her işin ardında güzelliği onarmak için harcanmış binlerce saat, dikkatle düşünülmüş ayrıntılar ve konuğun neye ihtiyaç duyacağını önceden sezip oradaki yaşamı ona göre biçimlendiren insanlar var.

Bu yaklaşım benim için her ölçekte aynı. İster Orient Express Venezia’nın 15. yüzyıldan kalma sarayı, ister Paris’te Place de la Concorde’daki 18. yüzyıl yapısı Hôtel de Crillon, A Rosewood Hotel, ister özel bir konut olsun, yaratıcı süreç her zaman yerin bağlamı ve kültürel anlam taşıyan hikâyeleriyle başlıyor. Bunlar mimarlık pratiğimin temelini oluşturuyor. İnşaatın getirdiği kısıtlamalara çözüm ararken malzemelerin şiirselliğini de araştırıyorum. Ustalık ve kişisel dokunuşlar, insanı içine alan iç mekânlardan masanın üzerindeki en küçük nesneye ve yapının bütününe kadar tasarımın her ölçeğinde hissediliyor.

El ile zihnin zanaatta buluşması bana göre lüksün en saf ifadesi. Zanaat, güzelliği ve ustalığı bir araya getirirken çağları ve insanları sınır tanımayan bir dille birbirine bağlıyor. Bir usta elden diğerine geçen bu zamansız lüks, üretenle kullananın, mekânı hayal eden mimarla oraya hayat veren işletmecinin paylaştığı bir sevinç. Aralarında görünmez bir bağ kuruyor. Bu birliktelik bir mekâna yansıdığında yolculuk, insanın saklamak isteyeceği bir anıya dönüşüyor. Geri dönme, yeniden keşfetme, duyulara yeni alanlar açma isteği dünyayı deneyimlemenin başka yollarını gösteriyor. Bir yandan da dönüp sığınabileceğimiz bir yer bırakıyor.

Projeleriniz sıklıkla farklı kültürleri ve tarihleri bir araya getiriyor. Kendi kültürel kimliğiniz çalışmalarınıza ne ölçüde yansıyor?

Suriyeli şair Adonis’in kimliği dalgalara benzetmesini hatırlatmayı severim. Karşılaşmalarımızın, deneyimlerimizin ve içinden geçtiğimiz yerlerin bizi sürekli biçimlendirdiğini söyler. Amin Maalouf’un kökenle kök arasında yaptığı ayrımı da sık sık düşünürüm. Kökenimiz, bizi tek bir yere bağlayan bir kökten ziyade bir başlangıç noktası. Nereden geldiğimizi söylüyor ama nereye gideceğimizi belirlemek zorunda değil.

Kimliğimizi geldiğimiz yer kadar gittiğimiz yerlerin, tanıdığımız kültürlerin ve karşılaştığımız insanların da biçimlendirdiğine inanıyorum. Kendi kültürel geçmişim elbette işime yansıyor, ama bu etki her zaman doğrudan görülmeyebilir. Onu daha çok bakışımda, beslendiğim referanslarda ve başka kültürlere duyduğum merakta görebilirsiniz. Farklı etkileri bir araya getirmeyi, birbirlerine değdiklerinde ortaya çıkan yeni şeyleri görmeyi seviyorum.

İşlerinizde tarih ile çağdaş yaşam arasında sık sık bir bağ kuruyorsunuz. İstanbul da yüzyıllar boyunca kültürel alışverişle şekillenmiş bir şehir. İstanbul’da tarihî bir yapıyı restore etmeye ya da yeniden yorumlamaya davet edilseydiniz hangi yapıyı seçerdiniz, neden?

Tutkulu bir okurum. Kitaplar çocukluğumdan beri hayatımın vazgeçilmez yoldaşları. Beyrut’ta zor koşullar altında büyürken kitaplar bana hayret etme duygusunu, başka dünyalara açılmanın yolunu verdi. Onlar benim sığınağım ve kalkanımdı. İstanbul’da 17. yüzyılda kurulan ve Osmanlı İmparatorluğu’nun ilk bağımsız halk kütüphanesi kabul edilen Köprülü Kütüphanesi, yeniden yorumlamak isteyeceğim bir yer. Böyle bir projenin güzelliği, bir mekânın belleğine sahip çıkarken onun çağdaş yaşama katılabilmesini sağlamakta. Her şeyden önce kütüphanenin o kendine has, samimi havasını korumak isterdim. Köprülü Kütüphanesi’ni henüz ziyaret etmedim. Bir gün orayı keşfetmeyi ve kendi gözlerimle görmeyi çok isterim.

Hiçbir sınır olmasaydı dünyada hangi tarihî yapıyı ya da mekânı restore etmek veya yeniden tasarlamak isterdiniz, neden?

Byblos limanında, antik kalenin yanında bir kütüphane hayal ediyorum. Alfabenin dünyaya yayılmadan önce ilk ortaya çıktığı yerde. Ya da Baalbek’te, MS 1. ve 3. yüzyıllar arasında inşa edilen anıtsal Roma tapınaklarının bir köşesine saklanmış gizli bir oda. Yedi yaşındayken anneme mimar olmak istediğimi orada söyledim. Roma tapınaklarını ilk kez gördüğümde annemin bana onları insanların değil, titanların, başka bir dünyadan gelen devlerin inşa ettiğini söylediğini hatırlıyorum. O günden beri mimarlığın bir inanç eylemi olduğunu hissediyorum. İnşa ettiğimiz şeyin sonsuza dek kalacağını bilerek mimarlığa saygıyla yaklaşmamız gerektiğine inanıyorum.